Syn przyszedł z pośredniczką, choć nie wystawiłam mieszkania na sprzedaż. Wtedy zapytałam, czy jeszcze jestem ich matką
— Mama tylko podpisze zgodę na zdjęcia — powiedział Piotr, wpuszczając obcą kobietę do mojego przedpokoju.
Stałam z mokrą ścierką w ręce. W zlewie stygła woda po myciu lodówki. Kobieta zdjęła buty i uśmiechnęła się do mnie tak, jak uśmiecha się do kogoś, kto już wszystko uzgodnił.
— Jakie zdjęcia? — zapytałam.
Syn poprawił pasek torby.
— Do wyceny. Przecież rozmawialiśmy, że tutaj jest dla mamy za dużo miejsca.
Rozmawialiśmy? On mówił. Ja zmieniałam temat.
Mam sześćdziesiąt osiem lat. Od siedmiu jestem wdową. Jerzy zostawił po sobie pudełko śrubek, płaszcz w szafie i miejsce przy stole, na którym długo nie pozwalałam nikomu siadać. Mieszkanie na warszawskiej Woli spłacaliśmy prawie całe małżeństwo.
Teraz najwyraźniej stało się problemem do rozwiązania.
— Proszę wyjść — powiedziałam do kobiety.
Spąsowiała. Piotr złapał mnie za łokieć.
— Mamo, nie rób scen.
Wyrwałam rękę. Dopiero wtedy zrozumiał, że naprawdę proszę ich do drzwi.
Wieczorem zadzwoniła Marta z Łodzi.
— Piotrek chciał pomóc. Nie musiałaś go upokarzać.
Zapytałam, kiedy ostatnio była u mnie bez pośpiechu. Nie po słoiki. Nie po dokumenty. Nie na kawę wypitą na stojąco, bo trzeba wracać przed korkami.
— Zaczynasz znowu — westchnęła.
A ja siedziałam przy stole i skubałam paznokciem zaschniętą kroplę zupy. Ugotowałam za dużo. Z przyzwyczajenia.
Kiedy dzieci były małe, pracowałam w księgowości. Zaproponowano mi stanowisko kierowniczki, ale wymagało szkoleń i późniejszych powrotów. Piotr miał wtedy kłopoty w szkole, Marta ciągle chorowała. Odmówiłam. Potem brałam tylko takie prace, z których mogłam wyjść, kiedy dzwoniła wychowawczyni.
Jerzy mówił czasem:
— Daj im samym coś załatwić.
Nie dawałam. Zanosiłam zapomniane zeszyty, dzwoniłam w sprawie praktyk, prasowałam koszule przed rozmowami o pracę. Nawet gdy już mieszkali osobno, pytałam, czego potrzebują, zanim zdążyli zdjąć kurtki.
Myślałam, że tak wygląda dobra matka. No, taka potrzebna.
Przez pierwsze lata po pogrzebie dzieci bywały często. Później zostały telefony w samochodzie i niedziele między zakupami a obiadem u teściów. Piotr mieszkał na Białołęce. Daleko, powtarzał. Do znajomych pod Warszawą jeździł regularnie.
Ostatnio jednak dzwonili częściej.
Czy zmierzyłam ciśnienie? Czy pamiętam o lekach? Czy nie boję się sama nocować? I zawsze to samo pytanie: jak ja sobie radzę na siedemdziesięciu czterech metrach?
Radziłam sobie. Gorzej z ciszą.
Po wizycie pośredniczki przez trzy dni nie odbierałam telefonu. Czwartego Piotr przyszedł sam. Postawił na blacie chleb i moje ulubione pomidory.
— Nie kupuj mi teraz pomidorów. Powiedz, o co chodzi.
Usiadł. Obracał obrączkę, aż palec zrobił mu się czerwony.
— Mamy zaległości. Firma Agnieszki ledwo zipie, moja pensja nie wystarcza. Rata poszła w górę. Pomyślałem, że mniejsze mieszkanie byłoby dla ciebie wygodniejsze, a różnica…
Urwał.
— Różnica uratowałaby was — dokończyłam.
— Nie tylko o pieniądze chodzi. Naprawdę się martwię.
Wierzyłam mu. I właśnie to było najtrudniejsze. Mógł się martwić i jednocześnie liczyć pieniądze, których jeszcze mu nie dałam.
Marta przyjechała w sobotę. Miała pod oczami ciemne półkola. Zanim usiadła, zaczęła zbierać filiżanki.
— Zostaw. Porozmawiajmy.
Powiedziałam, że czuję się jak mieszkanie z lokatorką, na której odejście trzeba poczekać.
— Jak możesz tak o nas myśleć? — rozpłakała się.
— A jak mam myśleć, kiedy o cenę mojego domu pytacie częściej niż o to, co robiłam wczoraj?
Długo milczała.
— Bo kiedy pytam, mówisz: „Nic ciekawego, opowiadaj o sobie”. Kiedy proponuję wyjście, słyszę, że szkoda pieniędzy. Nie umiem zgadnąć, czego chcesz.
Zabolało, bo to też była prawda. Od lat odmawiałam, a potem czekałam, aż będą nalegać. Chciałam, żeby sami zauważyli. Przecież ja zawsze zauważałam.
— Chcę, żebyście przychodzili do mnie, nie po coś — powiedziałam w końcu. — Ale muszę się nauczyć mówić wam wprost.
Mieszkania nie sprzedałam. Piotrowi powiedziałam, że nie spłacę jego rat. Obraził się na tydzień, potem zadzwonił i przeprosił za pośredniczkę. Nie za wszystko. Na razie tyle umiał.
Z Martą umówiłyśmy się na spacer bez zakupów i załatwiania spraw. Pierwszy był niezręczny. Kiedy zapytała o mnie, prawie odpowiedziałam jak zwykle. Zamiast tego opowiedziałam jej o sąsiadce, z którą zaczęłam chodzić na gimnastykę.
Nie wiem, ile w ich trosce jest miłości, a ile strachu o pieniądze. Już nie próbuję tego rozstrzygnąć jednym zdaniem.
Czy mogę żałować, że robiłam dla dzieci zbyt wiele, i nadal kochać je tak samo? Chciałabym wreszcie być im bliska, nie tylko potrzebna.